Grabpay, thanh toán điện tử và chủ quyền tài chính Quốc gia.

Trong thời kỳ các ngân hàng còn thống trị suốt tới đầu thế kỷ 20, khi thanh toán một món đồ mà không dùng tiền mặt, bạn lấy tập séc ra, ghi số tiền, kí tên vào giao cho người bán hàng để lấy đồ về. Tiền thân của thẻ thanh toán hiện đại là các charga-plate bằng kim loại cách đây gần 100 năm, tuy nhiên nó chỉ đơn giản là một loại séc dùng nhiều lần do các ngân hàng cung cấp chứ không phải là hình thức thanh toán được chấp nhận rộng rãi.

Loại thẻ tín dụng/debit đúng nghĩa đầu tiên được chấp nhận bởi nhiều ngân hàng ra đời từ năm 1958 do Bank of America khởi xướng và dần cho phép nhiều ngân hàng khác tham gia hệ thống của mình, đó chính là tiền thân của hệ thống thanh toán quốc tế VISA. Tám năm sau tiền thân của MasterCard được khai sinh bởi một nhóm ngân hàng liên kết khác mà Citibank là trung tâm chủ đạo.

Về cơ bản hệ thống thanh toán hiện đại ngày nay bắt đầu từ các ngân hàng lớn thu hút các ngân hàng nhỏ hơn vào quỹ đạo của họ để tạo thành một hệ sinh thái tài chính thống nhất, trước Bank of America và Citibank, từng có rất nhiều ngân hàng thử nghiệm dịch vụ tương đương nhưng đều thất bại vì không đạt được quy mô cần thiết để duy trì một tập hợp người bán lẫn mua sẵn sàng sử dụng. Như trong trường hợp của VISA, Bank of America đã phải phát hành miễn phí 60.000 thẻ cùng một lúc ở Fresno, California nơi có 45% dân số sử dụng dịch vụ ngân hàng để kích hoạt hệ sinh thái thanh toán của mình.

Tuy nhiên kể từ đầu thế kỷ 21 cho tới nay, sự phát triển công nghệ đã làm xáo trộn rất nhiều thứ. Các ngân hàng về bản chất không thay đổi, nhưng các phương tiện di động cá nhân ngày càng nhiều, rẻ, mạnh và đa dụng cùng hạ tầng viễn thông, internet phát triển đều đã hỗ trợ các hình thức thanh toán mới, đã khiến ngân hàng mất đi vai trò tối thượng là trung gian tài chính của mình. Các ví điện tử ngày càng được sử dụng rộng rãi hơn khiến dòng tiền lưu chuyển ngoài hệ thống ngân hàng ngày càng lớn.

Nhưng có một điều mà chúng ta ít để tâm, đó là các ngân hàng thương mại, ngoài chức năng cho vay tiền, gửi tiền tiết kiệm, thanh toán tiền bạc thì còn một chức năng quan trọng đó là điều tiết hệ thống tài chính. Ngân hàng trung ương luôn kiểm soát chặt chẽ dòng tiền của các ngân hàng thương mại để điều hành chính sách tiền tệ, thông qua quy định về lãi suất, dự trữ bắt buộc và các nghiệp vụ thị trường mở.

Năm 2010, trong những phiên điều trần về khủng hoảng tài chính 2008, một nguyên nhân của khủng hoảng đã được chỉ ra đó chính là những giao dịch chứng khoán phái sinh ngoại bảng hàng chục nghìn tỉ đô không hề có trong sổ sách của các ngân hàng, dẫn đến FED và hệ thống tài chính Mỹ không thể kịp chống đỡ khi cho tới tận khi cơn khủng hoảng đã nhấn chìm cả thế giới.

Điều này không có nghĩa rằng các nhà băng nên độc quyền trong thanh toán. Thực tế, các mô hình thanh toán không qua trung gian ngân hàng hiện đang ngày càng phổ biến, ở Trung Quốc quy mô của thanh toán điện tử bằng điện thoại năm 2018 lên tới 60,5 tỉ giao dịch với tổng trị giá 41,3 nghìn tỉ USD, hầu hết không qua trung gian ngân hàng thương mại. Trung Quốc có lý do để an tâm tuyệt đối, vì cả 2 hệ thống thanh toán điện tử Alipay và WeChatpay đều là những ứng dụng của các nhà phát triển nội địa, dòng tiền lưu chuyển được theo dõi sát sao nên không tạo ra rủi ro cho tài chính quốc gia.

Việt Nam đang chập chững phát triển hệ thống thanh toán điện tử của mình, hành lang pháp lý cho trung gian thanh toán không qua ngân hàng đã bắt đầu được đưa ra, tuy nhiên việc thực thi rất lỏng lẻo các quy định đã khiến nguy cơ mất chủ quyền tài chính ngày càng trở nên nhãn tiền, mà Grabpay hiện đang là mối lo ngại lớn nhất trong mắt các chuyên gia.

Grabpay ra đời vào năm 2017, với tư cách là một phương tiện thanh toán các dịch vụ trong hệ sinh thái Grab. Tuy nhiên ngay từ lúc đó, Grab đã công khai dẫm chân lên luật pháp Việt Nam khi tự mình tạo ra một ví điện tử trái phép. Grab chữa cháy bằng cách hợp tác với MOCA để tạo ra cái-gọi-là “Grabpay by MOCA” như đã biết, bản chất là thuê giấy phép để hợp thức hoá hành động vô pháp vô thiên của chính mình trước đó.

Dòng tiền lưu chuyển trong hệ thống của Grab không một ai có thể kiểm soát. Grab không có cơ quan đại diện pháp nhân ở Việt Nam, các văn phòng “Grab” ở Việt Nam được lập ra để quảng cáo cho Grab và hỗ trợ tài xế đăng ký, phân phát áo mũ và tổ chức sự kiện offline, nhưng phủi tay hoàn toàn các mối liên hệ với những hoạt động kinh doanh, tài chính của công ty mẹ. Nôm na là nếu Grab không nộp đủ thuế thì mời bộ tài chén bay sang Sing mà đòi chứ bọn tôi (Grab Việt Nam) đéo hề liên quan.

Lấn sân sang tài chính và tín dụng tiêu dùng, bảo hiểm và nguy hiểm nhất, cho vay ngang hàng P2P, Grab công khai chiến lược tay không bắt giặc từ xa. Với cái đầu hoàn toàn trọc lốc, Việt Nam thực sự không có sợi tóc nào để túm, cũng như không có một chế tài nào để kiểm soát hoạt động của tập đoàn này. App là ảo nhưng tiền chảy về Sing đều như vét máng thì lại là thật mới tài, có điều gì không ổn ở đây.

Với ưu thế tập khách hàng sẵn có và núi data khổng lồ, việc Grab tạo dựng được hệ sinh thái tài chính là dễ hiểu, nhưng câu hỏi đặt ra là ai sẽ quản lý tập đoàn này và quản lý như thế nào? Kiểm soát những rủi ro trong thanh toán và cân đối tài khoản vãng lai sẽ thực hiện ra sao với một tập đoàn tận bên Sing thậm chí không thừa nhận lái xe của mình ở Việt Nam là người lao động?

Nhiều bạn bênh Grab cho rằng đây là phân biệt đối xử với doanh nghiệp nước ngoài? Không đúng, như đã nói Grab thậm chí không có đại diện pháp nhân ở Việt Nam, tức là chính họ đã không muốn chơi theo luật từ đầu, không muốn chịu sự kiểm soát của luật pháp Việt Nam. Kinh doanh một loạt lĩnh vực ngon lành, béo bở nhất nhưng KHÔNG muốn bị quản lý như các doanh nghiệp cùng ngành? Khôn thế này thì chỉ đem nấu rựa mận chứ làm sao mà yêu thương thấu cảm được hỡi ôi.

Ảnh: Nghĩa gốc của từ “grab”, và nhìn cách tập đoàn kinh doanh ở Việt Nam, thì có vẻ như họ đang ngày càng trở nên đúng hơn với bản chất tên gọi của chính mình.
Ảnh: Nghĩa gốc của từ “grab”, và nhìn cách tập đoàn kinh doanh ở Việt Nam, thì có vẻ như họ đang ngày càng trở nên đúng hơn với bản chất tên gọi của chính mình.

Chung Nguyen

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.