Câu chuyện về Nhà bác học Việt Minh – Trần Đại Nghĩa

Hôm nay, ngày 13-09, là sinh nhật của một trong những nhà cách mạng mình ngưỡng mộ nhật thời đại Hồ Chí Minh. Ông đã từ bỏ công việc và tương lai rộng mở của bản thân tại một đất nước phát triển hơn, để tham gia vào con đường tìm lại tương lai cho đất nước, cho dân tộc, đồng bào, để thực hiện khát vọng, ước mong mà ông đau đáu từ khi còn trẻ. Ông là nhà bác học, kỹ sư, viện sĩ, thiếu tướng Trần Đại Nghĩa.

Mình xin trích ra một số đoạn mình thích trong cuốn sách về ông của Thành Đức, nguyên thư ký của Giáo sư.

Trong sổ ghi nhật ký của mình, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa đã viết: “Ngày 30-04-1975, nhiệm vụ của tôi đã hoàn thành, vì hoài bão của tôi hồi nhỏ. Sứ mạng của tôi rất đơn giản, là tham gia về mặt khoa học, kỹ thuật v.ũ k.h.í trong cuộc đấu tranh cách mạng để giải phóng đất nước, và nay đất nước đã được giải phóng, tôi không muốn gì hơn nữa, vì một đời người không thể làm hơn.

Tôi mãi mãi nhớ Bác Hồ kính yêu, vô cùng biết ơn Bác, cho theo Bác về nước, luôn chăm sóc, hướng dẫn tôi, và trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp cũng như chống đế quốc Mỹ xâm lược, đã cho tôi các cương vị để có thể hoàn thành nhiệm vụ của đời tôi một cách hiệu quả nhất. Và tên mà bác đã đặt cho tôi ngày 05-12-1946 cũng luôn nhắc nhở tôi. Hằng năm cứ đến ba ngày là: ngày 10-09 (ngày Bác Hồ gọi Viện sĩ (khi đó là kỹ sư) Phạm Quang Lễ vào và hỏi “Chú đã sẵn sàng chưa?”), ngày 20-10 (ngày con tàu chở Bác, Viện sĩ cùng đoàn cập cảng Hải Phòng sau Hội nghị Fontainebleau bất thành), và ngày 05-12, tôi lại nhớ về quá khứ một cách rất cảm động”.

Sau Tết Đinh Sửu 1997, tình hình sức khỏe và bệnh tật của nhà khoa học đã đến lúc gay cấn. Hơn ba tháng, các giáo sư, bác sĩ bệnh viện Thống Nhất tìm mọi cách cứu chữa. Trong những giây phút cuối của cuộc đời, với nét mặt hiền hậu và thanh thản, ông khẽ chớp mắt, nhẹ gật đầu như muốn đáp lại những lời vĩnh biệt của người vợ hiền trọn đời vì ông: “Hoài bão lớn, nghĩa vụ thiêng liêng với Tổ quốc, quê hương, ông đã làm tròn. Các con các cháu tề tựu đông đủ. Các con phương trưởng, các cháu học giỏi chăm ngoan, ông đã yên lòng chưa ?”. Ông nhìn bà trìu mến, khẽ chớp mắt và trút hơi thở cuối cùng lúc 16 giờ 20 phút ngày 09-08-1997 tại bệnh viện Thống Nhất.

Câu chuyện về Nhà bác học Việt Minh – Trần Đại Nghĩa

…Ngồi ngắm nhìn rừng cây, tôi lại nhớ những lời kể chuyện của bà Nguyễn Thị Khánh, phu nhân của giáo sư Trần Đại Nghĩa. Bà kể rằng, lúc sinh thời, Giáo sư Nghĩa không quên được kỷ niệm ngày 02-09-1947, đó là Quốc Khánh, và cũng là ngày cưới của hai ông bà, một kỹ sư cục trưởng với cô y tá quân y hiền lành, phụ trách sức khỏe của cơ quan Cục quân giới tại núi rừng Việt Bắc.

Cô dâu ở tuổi hăm hai, chàng rể cục trưởng vừa tròn ba lăm tươi cười đón nhận những bó hoa tươi thắm của núi rừng Việt bắc và những lời chúc thân tình của những người đồng chí, đồng đội Quân giới Việt Nam. Anh Nghĩa rất muốn khao bạn bè, mở ví tiền chỉ còn 50 đồng, đủ để mua mắc cọc (một loại quả lê) ở Bắc Cạn về khao anh em.

Năm 1948, cán bộ bất đầu được hưởng lương. Cục trưởng Nghĩa được 600 đồng một tháng, chi phí tiền ăn non một phần ba, tiền mua thuốc lá (hai tút) mất già nửa, bởi anh nghiện thuốc nặng từ ngày còn ở Paris. Còn lại rất ít để tiêu vặt. Thông cảm khó khăn thời kháng chiến. Anh em cơ quan góp mỗi người dăm đồng để nhà bếp bổ sung thực phẩm làm bữa ăn tươi mừng đôi uyên ương.

Tôi thật sự xúc động khi nghe bà Nguyễn Thị Khánh, đã hơn 85 tuổi, kể lại câu chuyện ngày cưới đáng nhớ của bà và ông, một người đã từng có lương tháng của kỹ sư trưởng tương đương 22 cây vàng…

– Trần Đại Nghĩa – Nhà bác học Việt Minh (Thành Đức)

P/s: một số đoạn về cuộc đời cá nhân của Giáo sư khi còn trẻ và những đoạn Giáo sư nói chuyện với Bác, mình xin phép không trích lại ở đây, mong các bạn cùng mua sách để biết thêm nhiều điều về Giáo sư.

Toan Quoc Tran